De aanwezigheid van katten op straat in Spaanse steden en dorpen is een feit dat heeft geleid tot de goedkeuring van Wet 7/2023 betreffende de bescherming van dierenrechten en -welzijn. Deze wetgeving, die twee jaar geleden van kracht werd, schept een kader voor het beheer van kattenkolonies, maar de toepassing ervan leidt tot tegenstrijdige situaties en conflicten tussen dierenbescherming en het behoud van biodiversiteit.
Hoewel lokale overheden verplicht zijn deze dieren te registreren, steriliseren en verzorgen, moeten ze er ook voor zorgen dat ze geen schade toebrengen aan de fauna. Twee recente gevallen in La Graciosa en El Escorial illustreren de moeilijkheden om beide doelstellingen met elkaar te verzoenen en leggen de tekortkomingen in de administratieve aanpak bloot.
Wet 7/2023 en het gemeentelijk beheer van kattenkolonies
Wet 7/2023 wijst de verantwoordelijkheid voor het beheer van zwerfkattenkolonies toe aan de lokale gemeenteraden. Tot hun verplichtingen behoren het registreren van de kolonies, het ontwikkelen van gezondheidsprogramma's en het vaststellen van protocollen voor het oplossen van buurtconflicten . Bovendien moeten de katten gesteriliseerd en gechipt worden op naam van de gemeente.
Dezelfde wet beschermt deze dieren echter ook zeer strikt. Artikel 41 verplicht burgers om hun welzijn en hun verblijfplaats te respecteren, terwijl artikel 42 het verwijderen of verplaatsen van de katten verbiedt, behalve in zeer specifieke gevallen. Deze dubbele verplichting heeft geleid tot spanningen tussen bewoners, dierenasielen en overheidsinstanties , wat blijkt uit de discrepanties tussen de wet en het daadwerkelijke beheer van kattenkolonies in verschillende delen van het land.
In de praktijk stuit de handhaving van de wet op financierings- en coördinatieproblemen. Veel gemeenten beschikken niet over de middelen om vang-sterilisatie-terugzetprogramma's (TNR) te onderhouden , en lokale dierenasielen melden dat het gebrek aan financiering ertoe leidt dat kolonies uit de hand lopen en er nieuwe nestjes ontstaan . Hoewel de wet een geleidelijke vermindering van de populatie voorschrijft, blijft het aantal zwerfkatten in werkelijkheid hoog.
Bovendien specificeren de regels niet hoe autoriteiten moeten handelen wanneer kolonies beschermde gebieden aantasten. Wet 7/2023 staat alleen het verwijderen van dieren toe als er een risico is voor de biodiversiteit of de volksgezondheid , maar de beslissing wordt overgelaten aan de regionale overheden, wat leidt tot inconsistente toepassing.
De zaak La Graciosa: katten vrijgelaten en biodiversiteit in gevaar
Een van de meest opvallende incidenten vond plaats op het eiland La Graciosa, in de Chinijo-archipel, waar in juli 2024 minstens honderd katten werden losgelaten in het natuurpark en andere gebieden van het Natura 2000-netwerk. SEO/BirdLife meldde de gebeurtenissen aan de regering van de Canarische Eilanden, maar heeft volgens de organisatie een jaar later nog geen reactie ontvangen .
De organisatie heeft bijgedragen aan een studie die is gepubliceerd in Biology Letters door onderzoekers van de Spaanse Nationale Onderzoeksraad (CSIC) en de Universiteit van La Laguna. Deze studie analyseert de impact van kattenkolonies op de hagedis van Tenerife en de endemische fauna. De studie concludeert dat de aanwezigheid van katten de hagedissenpopulaties doet afnemen, met name de grotere exemplaren , en dat dit effect gevolgen heeft voor het ecosysteem, aangezien hagedissen zaden verspreiden en prooi zijn voor vogels.
De studie wijst er ook op dat het voeren van katten hen er niet van weerhoudt om op wilde dieren te jagen, en zet vraagtekens bij de effectiviteit op lange termijn van vang-sterilisatie-terugzetprogramma's (TNR). Volgens SEO/BirdLife fungeren deze kolonies als hotspots waar dieren sneller verdwijnen dan ze zich kunnen herstellen , waardoor er voortdurende druk komt te staan op beschermde soorten.
La Graciosa herbergt kolonies zeevogels met een hoge ecologische waarde, en de organisatie wijst erop dat Wet 7/2023 voorschrijft dat het beheer van katachtigenkolonies negatieve gevolgen voor de biodiversiteit moet vermijden. De regelgeving staat zelfs het verwijderen of verplaatsen van dieren toe wanneer er risico's zijn in beschermde gebieden , maar tot nu toe zijn er geen voorzorgsmaatregelen genomen.
De paradox van El Escorial: honden en katten, twee verschillende meetlatten.
Terwijl La Graciosa debatteert over hoe verder te gaan, vat een gemeentelijk bord in El Escorial (Madrid) de tegenstrijdigheden van de wet samen. Twee mededelingen hangen aan dezelfde paal: de ene dreigt met boetes tot € 3.000 voor hondenbezitters die de uitwerpselen van hun huisdier niet opruimen, en de andere vraagt mensen om de katten in een gecontroleerde kolonie te respecteren. Het beeld weerspiegelt de ongelijke behandeling tussen huisdieren met eigenaren en zwerfkatten.
In het geval van honden is er een identificeerbare eigenaar die jaarlijks een boete kan krijgen. Zwerfkatten daarentegen leven in de openbare ruimte zonder directe eigenaar, en het schoonmaken en onderhouden van de kolonies valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. Wet 7/2023 beschermt deze dieren, maar lost de problemen die ze veroorzaken , zoals zwerfvuil of conflicten in de buurt, niet op.
Deskundigen zoals onderzoeker Christian Gortázar en de voorzitter van de Spaanse Vereniging van Dierenartsen, Luis Alberto Calvo, hebben gewaarschuwd dat het model voor verantwoord beheer in Spanje gevolgen kan hebben voor de leefbaarheid in steden, de volksgezondheid en de biodiversiteit. De wet heeft tot doel het aantal zwerfkatten te verminderen, maar maakt tegelijkertijd het verwijderen ervan moeilijker en vereist dat ze verzorgd en gevoed worden , wat een paradoxale situatie creëert.
De foto van El Escorial is een symbool geworden van deze tegenstrijdigheid. Terwijl een hondeneigenaar onmiddellijk moet opruimen of een boete riskeert, kunnen de katten in de kolonie hun behoefte doen zonder dat iemand daar direct verantwoordelijk voor is. Het verschil zit hem in het feit dat de lokale overheid weliswaar verantwoordelijk is voor het beheer van de kolonies , maar in de praktijk vaak niet over voldoende middelen beschikt.
Het beheer van verwilderde kattenkolonies in Spanje is een complexe kwestie geworden, waarbij dierenbescherming lijnrecht tegenover biodiversiteitsbehoud en stedelijke coëxistentie staat. Wet 7/2023 is een stap voorwaarts in de erkenning van de rechten van deze dieren, maar de praktische toepassing ervan leidt tot conflicten die om evenwichtige oplossingen vragen . Zowel in beschermde gebieden zoals La Graciosa als in stedelijke omgevingen zoals El Escorial moeten de autoriteiten een manier vinden om aan de regelgeving te voldoen zonder ecosystemen of de leefkwaliteit van de bewoners in gevaar te brengen.
